TARSİM Büyükbaş Hayvan Sigortası ve Yetiştirici Hakları

TARSİM Büyükbaş Hayvan Sigortası ve Yetiştirici Hakları

Hayvancılık, Türkiye'de hem kısal istihdamın korunması hem de ulusal gıda arz güvenliğinin sağlanması açısından stratejik önemi haiz hayati bir sektördür. Ancak tarımsal faaliyetlerin genelinde olduğu gibi, hayvancılık da iklimsel dalgalanmalar, salgın hastalıklar, ani ölümler ve ekonomik belirsizlikler gibi pek çok öngörülemeyen riske doğrudan açıktır. Üreticilerin bu riskler karşısında tek başlarına finansal olarak ayakta kalması neredeyse imkansızdır.

Türk hukuk sisteminde üreticileri bu finansal yıkımlardan korumak amacıyla 5363 Sayılı Tarım Sigortaları Kanunu ile yasal bir koruma kalkanı ve bu kalkanı koordine edecek TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) mekanizması ihdas edilmiştir. Bu yasal koruma şemsiyesinin en önemli branşlarından biri de Büyükbaş Hayvan Hayat Sigortası (BHHS)'dır.

1. Yasal Açıdan Büyükbaş Hayvan Hayat Sigortası (BHHS) Nedir?

5363 Sayılı Kanun kapsamında yürütülen BHHS, sığır yetiştiricilerinin sahip olduğu hayvan varlığını ani ölüm, hastalık ve doğal afet risklerine karşı teminat altına alan devlet destekli bir sigorta modelidir.

Standart Poliçe Kapsamındaki Teminatlar:

• Çeşitli bulaşıcı veya organik hastalıklar

• Zor doğum ve cerrahi müdahale süreçleri

• Yeme veya zehirli çayır otlarına bağlı zehirlenmeler

• Doğal afetler (sel, deprem, heyelan vb.), güneş çarpması, yangın ve infilak

• Kazalar nedeniyle meydana gelen ölümler ve yasal olarak verilmesi gereken mecburi kesim kararları

Ek Teminatlar (İsteğe Bağlı):

Yetiştiriciler, ek prim ödemek suretiyle; yavru atma/kayıpları, şap hastalığı ve hırsızlık gibi spesifik riskleri de poliçe kapsamına dahil edebilmektedirler.

2. Akademik Verilerle Sahadaki Gerçekler: BHHS Neden Yaygınlaşamıyor?

Türkiye genelinde yapılan bilimsel çalışmalar, hayvancılık işletmelerinin çok yüksek oranda ani ölüm ve mecburi kesim riskiyle karşı karşıya olduğunu doğrulamaktadır. Yapılan saha araştırmasında, işletmelerin %54,3’ünün hayvanlarında ani ölüm veya mecburi kesim tecrübe ettiği belirlenmiştir. Hatta bu kayıpları yaşayan işletmelerin %27,7'sinde telef olan hayvan sayısının 10 başın üzerinde olduğu saptanmıştır.

Bu kadar yüksek bir risk oranına ve üreticilerin %80,3'ünün hayvanlarının çevresel/sağlık tehdidi altında olduğunu kabul etmesine rağmen, Türkiye'deki büyükbaş hayvanların sigortalanma oranı %15,97 gibi oldukça düşük bir seviyededir.

Yetiştiricilerle yapılan anket sonuçlarına göre, BHHS’nin yaygın olarak tercih edilmemesinin arkasındaki ilk 5 temel neden şu şekilde sıralanmaktadır:

1. Gelir Yetersizliği ve Düzensizliği (%19,3): Hayvancılık faaliyetlerinden elde edilen gelirin istikrarsız olması, üreticinin sigorta primlerini düzenli ödemesini zorlaştırmaktadır.

2. Yüksek Poliçe Bedelleri (%15,6): Birim hayvan başına düşen sigorta poliçe bedellerinin üretici bütçesini aşması.

3. Bilgi Eksikliği (%11,0): Üreticilerin TARSİM ve hayvan hayat sigortalarının işleyişi, kapsamı ve hakları konusunda yeterli hukuki/teknik bilgiye sahip olmaması.

4. Hasar Tazminat Tutarlarının Yetersizliği (%10,7): Riziko gerçekleştiğinde TARSİM tarafından ödenen hasar bedellerinin, hayvanın gerçek piyasa değerini karşılamakta yetersiz kalması.

5. Poliçe Kapsamının Dar Olması (%10,2): Yetiştiricilerin sıkça karşılaştığı meme hastalıkları (mastitis) (%68,2) ve tırnak problemleri (%49,7) gibi kronik ancak yüksek maliyetli sağlık sorunlarının poliçe kapsamı dışında kalması ya da eksik karşılanması.

3. Sürdürülebilir Hayvancılık İçin Hukuki ve Yapısal Çözüm Önerileri

Tarımsal üretimin devamlılığı ve kırsal nüfusun yerinde kalabilmesi için hayvan hayat sigortalarının tabana yayılması şarttır. Sektör temsilcilerinin, kanun koyucunun ve idari makamların bu doğrultuda atması gereken yasal ve operasyonel adımlar şunlardır:

• Poliçe Bedellerinde Revizyon: Hayvan başına belirlenen sigorta bedelleri ve prim miktarları, üreticilerin aktüeryal gelir seviyelerine uygun olarak makul düzeylere çekilmeli, devlet prim desteği oranları artırılmalıdır.

• Hukuki Kapsamın Genişletilmesi: Sigorta poliçelerinin, yetiştiricilerin fiilen en çok mağduriyet yaşadığı meme ve tırnak hastalıkları gibi alanları da kapsayacak şekilde genişletilmesi ve muafiyet kesintisi oranlarının düşürülmesi gerekmektedir.

• Sürü Büyüklüğü İndirimi: Ölçek ekonomisini desteklemek amacıyla sürü büyüklüğüne göre kademeli indirim tarifeleri yasal mevzuata eklenmelidir.

• Tazminatların Zamanında Ödenmesi: Riziko gerçekleştiğinde hasar bedellerinin gecikmeksizin ve hakkaniyete uygun şekilde ödenmesi, üreticinin sisteme ve sigorta şirketlerine olan güvenini artıracaktır.

• Bilinçlendirme ve Yayım Çalışmaları: Yetiştiricilere tarım sigortalarının önemi, poliçe şartları ve hasar durumunda yasal başvuru süreleri gibi konularda meslek odaları ve birlikler aracılığıyla sürekli eğitimler verilmelidir.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

TARSİM Büyükbaş Hayvan Hayat Sigortası, hayvancılık işletmelerinin geleceğini güvence altına alan yasal bir güvencedir. Ancak poliçe tanzim edilirken yapılan hatalar, hasar anında eksperlerin yetersiz veya özensiz tespitleri, küpe düşmesi uyuşmazlıkları ve tazminat ödeme süreçlerinde yaşanan gecikmeler üreticileri mağdur edebilmektedir.

TARSİM poliçelerinden doğan hak kayıplarının önüne geçilmesi, haksız tazminat reddi kararlarına karşı Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkemeler nezdinde yasal süreçlerin doğru işletilmesi için uzman bir tarım ve sigorta hukuku avukatı ile çalışılması büyük önem taşımaktadır.