Kasten Öldürme Suçu ve Cezası
Kasten Öldürme Suçu ve Cezası
Kasten öldürme suçu, bir kişinin yaşam hakkına yönelik en ağır ihlallerden biridir. Türk Ceza Kanunu'nda kişinin yaşamına kasten son verilmesi, ağır yaptırımlara bağlanmış ve suçun işleniş biçimine göre farklı cezai sonuçlar öngörülmüştür.
Kasten öldürme suçunun temel şekli 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 81. maddesinde, nitelikli halleri ise TCK'nın 82. maddesinde düzenlenmektedir. Bunun yanında olayın özelliklerine göre kasten öldürmeye teşebbüs, haksız tahrik, meşru savunma, iştirak ve diğer ceza hukuku hükümlerinin de değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu nedenle bir olayın yalnızca ölüm neticesinin meydana gelmesi üzerinden değerlendirilmesi doğru değildir. Failin kastı, olayın gerçekleşme şekli, kullanılan araç, mağdurun durumu, olay öncesindeki gelişmeler ve olay sonrasındaki davranışlar birlikte incelenmelidir.
Kasten Öldürme Suçu Nedir?
Kasten öldürme; bir insanın yaşamına, fail tarafından bilerek ve isteyerek son verilmesidir.
Suçun oluşabilmesi için failin öldürme sonucunu gerçekleştirmeye yönelik kastının bulunması gerekir. Ölüm sonucunun meydana gelmiş olması tek başına her olayın kasten öldürme olarak kabul edilmesi için yeterli değildir.
Örneğin bir kişinin ölümüne neden olan eylemde failin öldürme kastının bulunup bulunmadığı; olayın meydana geliş biçimi, kullanılan silah veya araç, yaranın niteliği, darbenin yönü ve şiddeti, taraflar arasındaki ilişki ve olayın diğer koşulları değerlendirilerek belirlenebilir.
Bu nedenle kasten öldürme ile taksirle öldürme arasındaki ayrım, ceza sorumluluğunun belirlenmesi bakımından büyük önem taşır.
Kasten Öldürme Suçunun Cezası
Türk Ceza Kanunu'nun 81. maddesine göre bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
Ancak olayın TCK'da belirtilen nitelikli hallerden biri kapsamında gerçekleşmesi halinde daha ağır bir yaptırım uygulanır. TCK'nın 82. maddesinde düzenlenen nitelikli kasten öldürme hallerinde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis olarak öngörülmüştür.
Dolayısıyla kasten öldürme suçunda verilecek cezanın belirlenebilmesi için öncelikle olayın temel şeklinin mi yoksa nitelikli bir halin mi söz konusu olduğunun tespit edilmesi gerekir.
Kasten Öldürme Suçunun Unsurları
Kasten öldürme suçunun değerlendirilmesinde maddi ve manevi unsurların birlikte ele alınması gerekir.
Maddi Unsur
Maddi unsur, failin gerçekleştirdiği hareket ile ölüm sonucu arasındaki bağlantıyı ifade eder.
Bu kapsamda temel olarak;
- Bir insanın bulunması,
- Fail tarafından bir hareket gerçekleştirilmesi,
- Bu hareket sonucunda ölüm meydana gelmesi,
- Failin hareketi ile ölüm arasında nedensellik bağının bulunması
gerekir.
Ölümün hangi nedenle meydana geldiğinin belirlenmesi açısından adli tıp raporları, olay yeri incelemesi, kamera kayıtları, tanık anlatımları ve diğer deliller önem taşıyabilir.
Manevi Unsur
Kasten öldürme suçunun manevi unsuru kasttır. Failin, gerçekleştirdiği hareketin bir kişinin ölümüne neden olabileceğini bilmesi ve bu neticeyi istemesi gerekir.
Bunun yanında somut olayın özelliklerine göre olası kast hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı da değerlendirilmelidir.
Kastın belirlenmesi, özellikle kasten öldürme ile yaralama sonucunda ölüm meydana gelmesi arasındaki ayrım bakımından kritik öneme sahiptir.
Kasten Öldürme Suçunun Nitelikli Halleri
TCK'nın 82. maddesinde bazı durumlarda kasten öldürme suçunun daha ağır kabul edilmesini gerektiren nitelikli haller düzenlenmiştir.
Bunlar arasında genel olarak;
- Tasarlayarak öldürme,
- Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme,
- Yangın, bombalama veya benzeri tehlikeli yöntemlerle öldürme,
- Üstsoy veya altsoydan birine karşı öldürme,
- Eş veya kardeşe karşı öldürme,
- Çocuğa veya beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı öldürme,
- Kadına karşı öldürme,
- Kamu görevi nedeniyle belirli kişilere karşı öldürme,
- Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya yakalanmamak amacıyla öldürme,
- Bir suçu işleyememekten kaynaklanan öfkeyle öldürme,
- Kan gütme saikiyle öldürme,
- Töre saikiyle öldürme
gibi haller bulunmaktadır.
Nitelikli halin bulunup bulunmadığı, her somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs
Failin öldürme kastıyla hareket etmesine rağmen ölüm neticesinin meydana gelmemesi halinde kasten öldürmeye teşebbüs gündeme gelebilir.
Ancak bir eylemin teşebbüs olarak kabul edilebilmesi için yalnızca kişinin yaralanmış olması yeterli değildir. Failin öldürme kastının bulunması ve doğrudan doğruya icraya başlamasına rağmen elinde olmayan nedenlerle ölüm neticesini gerçekleştirememiş olması gerekir.
Bu nedenle;
“Bir kişi yaralandıysa kasten öldürmeye teşebbüs vardır.”
şeklinde otomatik bir değerlendirme yapılamaz.
Kastın belirlenmesinde kullanılan aracın niteliği, darbe veya atışların bölgesi, eylemin devam edip etmediği, taraflar arasındaki olayın gelişimi ve failin olay sırasındaki davranışları gibi birçok unsur dikkate alınabilir.
Kasten Öldürme Suçunda Meşru Savunma
Kasten öldürme suçunun değerlendirilmesinde meşru savunma önemli bir hukuka uygunluk nedeni olabilir.
TCK'nın 25. maddesinde düzenlenen meşru savunmanın söz konusu olabilmesi için kişinin kendisine veya başka bir kişiye yönelen haksız bir saldırıyı, saldırının gerçekleştiği sırada ve saldırıyı bertaraf etmeye yönelik olarak karşılaması gerekir.
Somut olayda meşru savunma şartlarının gerçekleştiğinin kabul edilmesi halinde kişinin cezai sorumluluğu doğmayabilir.
Ancak meşru savunma iddiasının değerlendirilmesi olayın bütün koşullarına bağlıdır. Saldırının devam edip etmediği, savunmanın niteliği ve kullanılan gücün olayın şartları içerisindeki konumu ayrı ayrı incelenmelidir.
Kasten Öldürme Suçunda Haksız Tahrik
Haksız tahrik, kasten öldürme suçunda cezanın belirlenmesi bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
TCK'nın 29. maddesine göre kişi, haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elem etkisi altında suç işlerse haksız tahrik hükümleri gündeme gelebilir.
Ancak her tartışma veya öfke hali haksız tahrik olarak kabul edilmez.
Haksız tahrikin uygulanabilmesi için;
- Faile yönelik haksız bir fiilin bulunması,
- Bu fiilin failde hiddet veya şiddetli elem oluşturması,
- İşlenen suç ile haksız fiil arasında bağlantı bulunması
gibi koşulların somut olay kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Haksız tahrikin varlığı kabul edildiğinde, kanunda öngörülen oranlarda ceza indirimi yapılması mümkündür.
Kasten Öldürme Suçunda İştirak
Kasten öldürme suçunun tek kişi tarafından işlenmesi zorunlu değildir. Birden fazla kişinin aynı suçun gerçekleştirilmesine katılması halinde müşterek faillik, azmettirme veya yardım etme hükümleri gündeme gelebilir.
Örneğin bir kişiyi öldürmeye karar veren kişiyi bu suçu işlemeye yönlendiren kişi bakımından azmettirme hükümleri değerlendirilebilir.
Suçun işlenmesini kolaylaştıran veya suçun gerçekleştirilmesine çeşitli şekillerde katkı sağlayan kişiler bakımından ise yardım etme hükümleri gündeme gelebilir.
Bu nedenle olayda yer alan her kişinin eyleminin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Kasten Öldürme Suçunda İhmali Davranış
Kasten öldürme yalnızca aktif bir hareketle meydana gelmeyebilir. Kanunun belirlediği şartların gerçekleşmesi halinde ihmali davranışla kasten öldürme de gündeme gelebilir.
TCK'nın 83. maddesinde düzenlenen bu suç bakımından kişinin ölüm neticesini önlemeye yönelik hukuki bir yükümlülüğünün bulunması önem taşır.
Dolayısıyla kişinin yalnızca yardım etmemiş olması her durumda ihmali davranışla kasten öldürme suçunu oluşturmaz. Hukuki yükümlülüğün kaynağı ve failin somut olayda ölüm neticesini önleme bakımından özel konumu ayrıca incelenmelidir.
Kasten Öldürme Suçunda Zamanaşımı
Kasten öldürme suçlarında zamanaşımı, suçun temel veya nitelikli şeklinin yanı sıra olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı konusunda yalnızca suçun işlendiği tarihe bakılarak sonuç çıkarılması doğru değildir. Zamanaşımının durması veya kesilmesi gibi durumlar sürelerin hesaplanmasını etkileyebilir.
Bu nedenle özellikle eski tarihli olaylarda dosyanın tamamı incelenerek zamanaşımı yönünden ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.
Kasten Öldürme Davasında Savunmanın Önemi
Kasten öldürme suçları, son derece ağır cezai sonuçlar doğurabildiğinden soruşturma ve kovuşturma aşamalarında delillerin dikkatli biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Savunma bakımından özellikle;
- Olayın nasıl gerçekleştiği,
- Failin olay sırasındaki kastı,
- Kullanılan araç ve silahın niteliği,
- Yaralanmanın veya ölümün niteliği,
- Adli tıp raporları,
- Olay yeri inceleme bulguları,
- Kamera kayıtları,
- Tanık anlatımları,
- Meşru savunma koşullarının bulunup bulunmadığı,
- Haksız tahrik hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı,
- Kasten öldürme ile kasten yaralama sonucunda ölüm arasındaki ayrım,
- Teşebbüs hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı
ayrıntılı biçimde incelenmelidir.
Özellikle öldürme kastının bulunup bulunmadığının belirlenmesi, suç vasfının doğru şekilde tayin edilmesi bakımından kritik öneme sahiptir.
Kasten Öldürme Suçunda Ceza Avukatının Rolü
Kasten öldürme suçuyla ilgili soruşturma veya kovuşturmalarda kişinin özgürlüğünü ve ceza sorumluluğunu doğrudan etkileyebilecek birçok hukuki mesele ortaya çıkabilir.
Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren dosyadaki delillerin incelenmesi, ifade ve sorgu sürecinin doğru yönetilmesi, hukuka aykırı delillerin tespit edilmesi ve olayın hukuki nitelendirmesinin doğru yapılması önemlidir.
Ceza avukatı tarafından olayın maddi ve hukuki boyutunun birlikte değerlendirilmesi; meşru savunma, haksız tahrik, teşebbüs, kastın niteliği ve diğer lehe hükümlerin somut olay bakımından uygulanıp uygulanamayacağının ortaya konulmasına yardımcı olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kasten öldürme suçunun temel cezası nedir?
TCK'nın 81. maddesine göre kasten öldürme suçunun temel şeklinin yaptırımı müebbet hapis cezasıdır.
Kasten öldürme ile kasten öldürmeye teşebbüs arasındaki fark nedir?
Kasten öldürme suçunda ölüm neticesi gerçekleşmiştir. Teşebbüs halinde ise fail öldürme kastıyla hareket etmiş ancak ölüm, failin iradesi dışındaki nedenlerle gerçekleşmemiştir.
Haksız tahrik kasten öldürme cezasını etkiler mi?
Evet. TCK'nın 29. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi halinde haksız tahrik nedeniyle cezada indirim uygulanabilir.
Meşru savunma halinde ceza verilir mi?
Meşru savunmanın kanunda öngörülen şartları gerçekleşmişse hukuka uygunluk nedeni söz konusu olabilir ve kişiye ceza verilmemesi gündeme gelebilir. Ancak bunun değerlendirilmesi somut olayın özelliklerine bağlıdır.
Kasten öldürme suçunda avukat gerekli midir?
Kasten öldürme suçları ağır yaptırımlara bağlandığından, soruşturma ve kovuşturma sürecinde savunma hakkının etkin biçimde kullanılması büyük önem taşır. Dosyanın kapsamlı şekilde incelenmesi ve hukuki nitelendirmenin doğru yapılması bakımından ceza hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınması önemlidir.
Sonuç
Kasten öldürme suçu, Türk Ceza Kanunu'nda en ağır yaptırımlardan birine bağlanan suçlardan biridir. Bununla birlikte her ölüm olayının aynı hukuki nitelendirmeye tabi tutulması mümkün değildir.
Failin kastı, olayın gelişimi, kullanılan araç, ölüm neticesinin meydana geliş biçimi ve olay sırasında mevcut olan diğer koşullar dikkate alınarak suçun kasten öldürme, kasten öldürmeye teşebbüs veya farklı bir suç kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği belirlenmelidir.
Bunun yanında meşru savunma, haksız tahrik, teşebbüs ve iştirak gibi kurumların uygulanıp uygulanamayacağı da somut olay üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Kasten öldürme suçuna ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda delillerin zamanında toplanması ve savunmanın olayın tüm yönlerini kapsayacak şekilde hazırlanması, kişinin hukuki haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır.